Một ý tưởng nghe hay lúc 2 giờ sáng chưa chắc sống sót qua 6 tháng thực hiện. Trước khi cam kết, hãy chấm ý tưởng qua 5 tiêu chí FINER — bộ khung của Hulley trong sách kinh điển Designing Clinical Research.
F — Feasible (Khả thi)
Bạn có đủ bệnh nhân, thời gian, tiền và kỹ năng không? Đây là tiêu chí giết nhiều đề tài sinh viên nhất. Hãy tính thô: cần 200 ca, khoa có 5 ca/tuần đạt tiêu chuẩn chọn → cần 40 tuần chỉ để thu mẫu — chưa kể nghỉ lễ và số ca từ chối.
Mẹo: đếm số ca THỰC TẾ đạt tiêu chuẩn trong 2 tuần gần nhất tại chính nơi bạn định lấy mẫu, rồi nhân cho thời gian còn lại. Đừng tin trí nhớ — sổ sách luôn ít hơn cảm giác.
I — Interesting (Thú vị)
Thú vị với chính bạn trước tiên. Đề tài là người bạn đồng hành cả năm; nếu bạn chán nó từ tuần thứ hai thì số liệu sẽ chán bạn vào tuần thứ mười.
N — Novel (Mới)
Mới không có nghĩa là chưa ai từng làm trên đời. Với đề tài đầu tay, "mới" hợp lý là: chưa có số liệu trên quần thể của bạn, hoặc khẳng định lại một kết quả còn tranh cãi trong bối cảnh khác. Tra nhanh PubMed và thư viện luận văn của trường trước khi kết luận.
E — Ethical (Đạo đức)
Nghiên cứu có gây hại, xâm phạm riêng tư, hay trì hoãn điều trị chuẩn không? Nếu thiết kế tốt nhất về khoa học lại vi phạm đạo đức thì thiết kế đó bị loại — không có ngoại lệ.
R — Relevant (Thiết thực)
Kết quả sẽ thay đổi được gì? Một đề tài về tuân thủ rửa tay có thể thay đổi quy trình cả khoa; một đề tài mô tả những điều ai cũng biết thì chỉ thêm một cuốn luận văn phủ bụi.
Dùng FINER thế nào cho khéo
Chấm từng tiêu chí 1–5 điểm, thành thật với chính mình.
Tiêu chí nào dưới 3 điểm: sửa ý tưởng (thu hẹp quần thể, đổi kết cục) rồi chấm lại.
Khả thi (F) và Đạo đức (E) là hai tiêu chí không được phép thỏa hiệp.
Đưa bảng chấm cho người hướng dẫn xem — họ phát hiện điểm mù nhanh hơn bạn.
Ở phần Làm, hệ thống sẽ giúp bạn tự chấm FINER cho ý tưởng vừa nhập — và nếu bật AI, bạn nhận thêm một góc nhìn phản biện (chỉ để tham khảo, quyết định vẫn là của bạn).