Dữ liệu bẩn hiếm khi do người nhập ẩu — thường do phiếu được thiết kế ẩu. Mỗi quyết định ở bước này (kiểu câu hỏi, đơn vị, giới hạn) sẽ quay lại giúp bạn hoặc hành bạn ở bước phân tích.
Nguyên tắc 1 — Chỉ hỏi thứ sẽ dùng
Mỗi câu hỏi phải trỏ về một mục tiêu nghiên cứu. Câu 'hỏi thêm cho biết' làm phiếu dài ra, người điền mệt hơn, dữ liệu thiếu nhiều hơn. Phiếu 15 phút có tỷ lệ bỏ dở gấp nhiều lần phiếu 5 phút.
Nguyên tắc 2 — Chọn đúng kiểu câu hỏi
Số (number): cho mọi thứ đo đếm được — tuổi, huyết áp, đường huyết. LUÔN đặt đơn vị vào nhãn ('Đường huyết (mmol/L)') và giới hạn min–max để chặn số vô lý ngay lúc nhập.
Chọn một (radio/dropdown): cho biến phân loại đã định nghĩa trước. Các lựa chọn phải phủ kín và không chồng lấn — nhóm tuổi '20–30' và '30–40' khiến người 30 tuổi không biết tick đâu.
Chọn nhiều (checkbox): chỉ khi các mục thật sự có thể cùng xảy ra (bệnh kèm).
Chữ tự do (text): phương án cuối cùng. 'Khó thở', 'kho tho', 'dyspnea' là ba giá trị khác nhau với máy tính — biến text gần như không phân tích được.
Nguyên tắc 3 — Không thu thập thứ định danh được
Tên, số hồ sơ, số điện thoại không được nằm trong dữ liệu nghiên cứu — dùng mã số nghiên cứu (xem lại bài Đạo đức). Khi bạn thêm một trường có vẻ định danh, hệ thống sẽ cảnh báo đỏ — đừng bỏ qua nó một cách vô thức.
Nguyên tắc 4 — Thử trước trên 3–5 người
Đưa phiếu nháp cho đồng nghiệp điền thử với ca giả định. Chỗ họ ngập ngừng chính là chỗ 200 người sau sẽ điền sai. Sửa lúc này rẻ gấp trăm lần sửa khi đã có 50 phiếu thật.
Vì sao 'đăng bản' (publish) lại quan trọng?
Khi bạn đăng bản phiếu và bắt đầu thu, phiên bản đó bị ĐÓNG BĂNG. Muốn thêm câu hỏi — được, ra bản mới; nhưng XÓA hay ĐỔI KIỂU một trường đã có dữ liệu thì hệ thống chặn: chỉ được lưu trữ (ẩn đi). Nghe khó chịu, nhưng đây là điều bảo vệ bạn — dữ liệu của 50 phiếu đầu vẫn đọc được và bảng dữ liệu không bao giờ 'lệch cột'.
Ở phần Làm: kéo thả để dựng phiếu, đặt giới hạn cho từng trường số, xem trước trên khung điện thoại, rồi đăng bản v1. Nếu bật AI, tính năng gợi ý trường sẽ đề xuất bộ biến theo đề tài — bạn duyệt từng trường trước khi nhận.