Từ điển biến là một bảng mô tả từng cột trong bộ dữ liệu của bạn. Nó mất một buổi để viết và cứu bạn khỏi hàng chục giờ đoán mò sau này — hoặc khỏi một sai sót không bao giờ được phát hiện.
Một dòng trong từ điển biến gồm gì
Tên biến — ngắn, không dấu, không khoảng trắng:
Nhãn — câu tiếng Việt đầy đủ, đúng như câu hỏi trên phiếu
Kiểu — số liên tục, số nguyên, phân loại, ngày tháng, văn bản
Đơn vị — kg, mmHg, mmol/L, ngày. Bỏ trống ô này là nguồn lỗi kinh điển
Mã hóa — 1 = Nam, 2 = Nữ. Ghi hết mọi giá trị hợp lệ
Khoảng hợp lệ — cân nặng từ 20 tới 200 kg; ngoài khoảng này là phải kiểm tra lại
Mã giá trị thiếu — quy ước rõ ràng, và tuyệt đối không dùng số 0 hay 9 nếu chúng có thể là giá trị thật
Nguồn — lấy từ phiếu nào, câu số mấy, hay từ trường nào của phần mềm bệnh viện
Bẫy chết người: dùng 9 hoặc 99 làm mã giá trị thiếu cho biến số. Nếu quên khai báo với phần mềm thống kê, phần mềm sẽ tính 99 như một giá trị thật — và tuổi trung bình của mẫu bỗng tăng vọt.
Quy tắc đặt tên biến
Không dấu tiếng Việt, không khoảng trắng, không ký tự đặc biệt. Dùng dấu gạch dưới.
Bắt đầu bằng chữ cái, không bắt đầu bằng số.
Ngắn nhưng đọc hiểu được: hba1c_t0 tốt hơn cả x1 lẫn chi_so_hba1c_tai_thoi_diem_ban_dau.
Thống nhất hậu tố cho các mốc thời gian: _t0, _t3, _t6 cho ban đầu, 3 tháng, 6 tháng.
Biến nhị phân đặt tên theo giá trị 1: hut_thuoc với 1 = có thì rõ hơn tinh_trang_thuoc_la.
Một bảng dữ liệu đúng chuẩn trông thế nào
Mỗi HÀNG là một đối tượng nghiên cứu (hoặc một lần đo, nếu dữ liệu dạng dài).
Mỗi CỘT là một biến.
Mỗi Ô chỉ chứa MỘT giá trị. 'Huyết áp 120/80' phải tách thành hai cột.
Hàng đầu tiên là tên biến, và chỉ có một hàng tiêu đề.
Không có ô gộp, không có dòng trống ngăn cách, không có ghi chú lẫn trong bảng.
Không tô màu để mã hóa thông tin — máy không đọc được màu.
Ba cột phải có mà nhiều người quên
Mã đối tượng duy nhất. Không dùng tên, không dùng số hồ sơ bệnh án trong file phân tích. Giữ bảng nối mã với danh tính ở một file riêng, có mật khẩu.
Ngày thu thập. Cần để phát hiện xu hướng theo thời gian và để đối chiếu khi có nghi vấn.
Người thu thập. Khi phát hiện một điều dưỡng đo huyết áp lệch hệ thống, bạn cần biết những phiếu nào của người đó.
Kiểm tra trước khi phân tích
Chạy bảng tần số cho mọi biến phân loại và bảng mô tả cho mọi biến liên tục — trước khi làm bất kỳ kiểm định nào. Bạn đang tìm ba thứ: giá trị nằm ngoài khoảng hợp lệ, mã lạ không có trong từ điển biến, và số ô trống nhiều bất thường ở một biến nào đó.
Bước này mất 15 phút và bắt được phần lớn lỗi nhập liệu. Bỏ qua nó là cách nhanh nhất để công bố một con số sai.